Άγιος Φωκάς: Γιατί στις 22 Σεπτεμβρίου τιμώνται δύο Άγιοι με το ίδιο όνομα – Τι τους συνδέει με τη Σινώπη

Στις 22 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία τιμά δύο διαφορετικούς Αγίους που ονομάζονταν Φωκάς: τον Άγιο Φωκά τον Ιερομάρτυρα, Επίσκοπο Σινώπης, και τον Άγιο Φωκά τον Κηπουρό. Δεν πρόκειται για δύο ονομασίες του ίδιου προσώπου. Το ορθόδοξο εορτολόγιο τους καταγράφει ξεχωριστά, με διαφορετικό βίο, παρότι και οι δύο συνδέονται με τη Σινώπη του Πόντου.

Ποιος ήταν ο Άγιος Φωκάς, Επίσκοπος Σινώπης

Ο Άγιος Φωκάς ο Ιερομάρτυρας ήταν Επίσκοπος της Σινώπης, μιας σημαντικής πόλης στις νότιες ακτές του Εύξεινου Πόντου. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, έζησε στα χρόνια του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τραϊανού και ανέπτυξε έντονη ιεραποστολική δράση. Όταν κλήθηκε να αρνηθεί την πίστη του, αρνήθηκε και υπέστη βασανιστήρια. Ο βίος του αναφέρει ότι τελικά θανατώθηκε μέσα σε πυρακτωμένο λουτρό.

Οι πηγές δεν συμφωνούν απόλυτα ως προς το ακριβές έτος του μαρτυρίου του. Για τον λόγο αυτό ασφαλέστερο είναι να τοποθετείται η ζωή και το μαρτύριό του γενικά στην εποχή του Τραϊανού, χωρίς να παρουσιάζεται μία συγκεκριμένη χρονολογία ως βέβαιη.

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 22 Σεπτεμβρίου. Ξεχωριστή γιορτή υπάρχει και για την ανακομιδή των λειψάνων του τον Ιούλιο.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Ελληνική Τοιχογραφία του Αγίου Φωκά της Σινώπης

Ποιος ήταν ο Άγιος Φωκάς ο Κηπουρός

Ο δεύτερος Φωκάς που τιμάται την ίδια ημέρα δεν ήταν επίσκοπος. Σύμφωνα με τον βίο του, ζούσε επίσης στη Σινώπη και συντηρούνταν καλλιεργώντας έναν μικρό κήπο.

Τα εισοδήματά του ήταν περιορισμένα, όμως η παράδοση τον περιγράφει ως άνθρωπο που βοηθούσε τους φτωχούς και άνοιγε το σπίτι του σε ξένους και ταξιδιώτες. Παράλληλα με την εργασία του μελετούσε τις Γραφές και μιλούσε στους ανθρώπους που συναντούσε για τη χριστιανική πίστη.

Η πιο γνωστή διήγηση από τον βίο του αφορά τις τελευταίες ώρες της ζωής του. Όταν στρατιώτες έφτασαν στην περιοχή αναζητώντας τον χριστιανό Φωκά για να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν, εκείνος τους φιλοξένησε χωρίς να τους αποκαλύψει αρχικά ποιος ήταν. Όταν έμαθε τον σκοπό της αποστολής τους, σύμφωνα πάντα με την εκκλησιαστική παράδοση, προετοίμασε ο ίδιος τον τάφο του και την επόμενη ημέρα τους αποκάλυψε την ταυτότητά του. Οι στρατιώτες δίστασαν να τον σκοτώσουν, αλλά εκείνος τους ζήτησε να εκτελέσουν την εντολή που είχαν λάβει.

Γιατί ο Άγιος Φωκάς ο Κηπουρός συνδέθηκε με τους ναυτικούς

Ο Φωκάς ο Κηπουρός απέκτησε ιδιαίτερη θέση στην παράδοση των ναυτικών και των ανθρώπων που ταξίδευαν στη θάλασσα. Στον βίο του αναφέρονται διηγήσεις σύμφωνα με τις οποίες ο Άγιος εμφανιζόταν σε πλοία που κινδύνευαν, προειδοποιούσε για κακοκαιρία ή βοηθούσε τους ναυτικούς σε δύσκολες στιγμές. Από αυτές τις παραδόσεις προέκυψε και ένα παλιό έθιμο στα πλοία.

Οι ναυτικοί κρατούσαν συμβολικά μία μερίδα στο τραπέζι για τον Άγιο Φωκά. Κάθε ημέρα κάποιος αγόραζε τη «μερίδα» αυτή και τα χρήματα συγκεντρώνονταν μέχρι να φτάσει το πλοίο στον προορισμό του. Στη συνέχεια δίνονταν σε φτωχούς. Έτσι ο Άγιος Φωκάς ο Κηπουρός έμεινε ιδιαίτερα συνδεδεμένος με όσους ταξίδευαν στη θάλασσα.

Είναι οι δύο Άγιοι Φωκάδες το ίδιο πρόσωπο;

Όχι, όχι σύμφωνα με το λειτουργικό εορτολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στις 22 Σεπτεμβρίου αναφέρονται ξεχωριστά ο Ιερομάρτυρας Φωκάς, Επίσκοπος Σινώπης, και ο Μάρτυρας Φωκάς ο Κηπουρός. Η Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή καταγράφει επίσης χωριστά τους δύο Αγίους στο εορτολόγιο της συγκεκριμένης ημέρας.

Η σύγχυση είναι εύκολη: έχουν το ίδιο όνομα, συνδέονται και οι δύο με τη Σινώπη και τιμώνται την ίδια ημερομηνία. Οι βίοι τους όμως είναι διαφορετικοί. Ο ένας παρουσιάζεται ως επίσκοπος και ιερομάρτυρας, ενώ ο άλλος ως απλός κηπουρός που μαρτύρησε για την πίστη του.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Κρητική Εικόνα του Αγίου Φωκά της Σινώπης

Γιατί τιμώνται και οι δύο στις 22 Σεπτεμβρίου

Δεν υπάρχει κάποια γνωστή ιστορική σχέση μεταξύ των δύο που να εξηγεί ότι η κοινή ημερομηνία επιλέχθηκε επειδή συνδέονταν μεταξύ τους. Η Εκκλησία έχει διατηρήσει τη μνήμη και των δύο στις 22 Σεπτεμβρίου και οι ακολουθίες της ημέρας τους αναφέρουν ως ξεχωριστές μορφές. Επομένως, δεν χρειάζεται να αναζητηθεί κάποια συγγένεια ή κοινό γεγονός πίσω από τη σύμπτωση της ημερομηνίας.

Ποιοι γιορτάζουν του Αγίου Φωκά

Στις 22 Σεπτεμβρίου έχουν την ονομαστική τους γιορτή όσοι φέρουν το όνομα Φωκάς και τις μορφές που έχουν καθιερωθεί στα ελληνικά εορτολόγια:

• Φώκιος, Φώκης, Φωκάς
• Φωκίνα, Φωκία

Η ημέρα, επομένως, κρύβει μια λεπτομέρεια που εύκολα περνά απαρατήρητη: πίσω από μία ονομαστική γιορτή βρίσκονται δύο διαφορετικοί Άγιοι, με διαφορετική ζωή και διαφορετική παράδοση, που έχουν όμως κοινό όνομα, κοινή καταγωγή από τη Σινώπη και κοινή θέση στο εορτολόγιο της 22ας Σεπτεμβρίου.