Σαν σήμερα 22 Σεπτεμβρίου: Η κηδεία του Σεφέρη γίνεται διαδήλωση, αρχίζει ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ και κάνουν πρεμιέρα τα «Friends»

Η 22η Σεπτεμβρίου έχει καταγράψει διαφορετικές στιγμές της παγκόσμιας ιστορίας: αποφάσεις που άλλαξαν κοινωνίες, πολέμους, πολιτικές ανατροπές, αλλά και γεγονότα από τον πολιτισμό που εξακολουθούν να είναι αναγνωρίσιμα δεκαετίες αργότερα.

Στην Ελλάδα, η ημέρα είναι ιδιαίτερα συνδεδεμένη με την κηδεία του Γιώργου Σεφέρη το 1971. Χιλιάδες άνθρωποι ακολούθησαν τη νεκρώσιμη πομπή στην Αθήνα και η τελετή μετατράπηκε σε μία από τις χαρακτηριστικές δημόσιες εκδηλώσεις αντίθεσης στη δικτατορία.

1692: Οι τελευταίες εκτελέσεις στις δίκες μαγισσών του Σάλεμ

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1692 πραγματοποιήθηκε η τελευταία ομαδική εκτέλεση ανθρώπων που είχαν καταδικαστεί για «μαγεία» στο Σάλεμ της Μασαχουσέτης. Εκείνη την ημέρα απαγχονίστηκαν οκτώ άνθρωποι, επτά γυναίκες και ένας άνδρας. Ήταν οι τελευταίοι που εκτελέστηκαν με απαγχονισμό στο πλαίσιο των περίφημων δικών του Σάλεμ. Συνολικά, 19 άνθρωποι απαγχονίστηκαν κατά τη διάρκεια των διώξεων, ενώ ο Giles Corey πέθανε αφού υποβλήθηκε σε σύνθλιψη επειδή αρνήθηκε να δηλώσει αν ήταν ένοχος ή αθώος.

Μέχρι το φθινόπωρο του 1692, η υποστήριξη προς τις δίκες είχε αρχίσει να υποχωρεί. Η χρήση του λεγόμενου «φασματικού αποδεικτικού στοιχείου», ισχυρισμών δηλαδή ότι το πνεύμα ενός κατηγορουμένου είχε εμφανιστεί σε κάποιον, δεχόταν όλο και μεγαλύτερη αμφισβήτηση. Οι διώξεις σταδιακά σταμάτησαν και σήμερα τα θύματα θεωρούνται άνθρωποι που καταδικάστηκαν άδικα μέσα σε ένα κλίμα φόβου και μαζικής υστερίας.

1862: Ο Αβραάμ Λίνκολν εκδίδει την προκαταρκτική Διακήρυξη Χειραφέτησης

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1862, εν μέσω του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, ο πρόεδρος Αβραάμ Λίνκολν εξέδωσε την προκαταρκτική Διακήρυξη Χειραφέτησης. Με αυτή προειδοποιούσε τις πολιτείες που βρίσκονταν σε εξέγερση ότι, εάν δεν επέστρεφαν στην Ένωση μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1863, οι υποδουλωμένοι άνθρωποι στις περιοχές τους θα κηρύσσονταν ελεύθεροι.

Η τελική Διακήρυξη εκδόθηκε την 1η Ιανουαρίου 1863. Δεν κατάργησε από μόνη της τη δουλεία σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες – αυτό έγινε αργότερα με τη 13η Τροπολογία του Συντάγματος, αλλά άλλαξε τον χαρακτήρα του πολέμου και έθεσε τη χειραφέτηση των σκλάβων στο επίκεντρο της σύγκρουσης.

1908: Η Βουλγαρία ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1908, ο πρίγκιπας Φερδινάνδος ανακήρυξε επίσημα την ανεξαρτησία της Βουλγαρίας στο Βέλικο Τάρνοβο και έλαβε τον τίτλο του τσάρου. Η Βουλγαρία λειτουργούσε ήδη ως αυτόνομο πριγκιπάτο μετά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο και τη Συνθήκη του Βερολίνου, παρέμενε όμως τυπικά υπό την επικυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η ανακήρυξη του 1908 τερμάτισε αυτό το καθεστώς. Η 22η Σεπτεμβρίου παραμένει μέχρι σήμερα επίσημη εθνική εορτή στη Βουλγαρία ως Ημέρα της Ανεξαρτησίας.

1971: Η κηδεία του Σεφέρη μετατρέπεται σε αντιδικτατορική εκδήλωση

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1971 η Αθήνα αποχαιρέτησε τον Γιώργο Σεφέρη. Ο νομπελίστας ποιητής είχε πεθάνει δύο ημέρες νωρίτερα, στις 20 Σεπτεμβρίου. Χιλιάδες άνθρωποι ακολούθησαν τη νεκρώσιμη πομπή προς το Α΄ Νεκροταφείο και, καθώς προχωρούσε, η κηδεία πήρε ανοιχτά αντιδικτατορικό χαρακτήρα.

Το πλήθος τραγούδησε την «Άρνηση» του Σεφέρη, το γνωστό «Στο περιγιάλι το κρυφό», σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Ακούστηκαν επίσης συνθήματα κατά της δικτατορίας. Η στιγμή είχε ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό επειδή ο ίδιος ο Σεφέρης είχε καταγγείλει δημόσια το καθεστώς ήδη από το 1969. Το 2026 συμπληρώνονται 55 χρόνια από εκείνη την κηδεία.

1980: Αρχίζει ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1980 το Ιράκ εισέβαλε στο Ιράν, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός από τους πιο μακροχρόνιους και αιματηρούς πολέμους της σύγχρονης Μέσης Ανατολής.

Οι σχέσεις των δύο χωρών ήταν ήδη τεταμένες, με διαφωνίες για τα σύνορα και ιδιαίτερα για την περιοχή του Σατ αλ-Αράμπ. Η ιρακινή εισβολή μετέτρεψε την αντιπαράθεση σε γενικευμένο πόλεμο. Τα αμερικανικά διπλωματικά αρχεία καταγράφουν την 22η Σεπτεμβρίου ως την ημερομηνία έναρξής του.

Η σύγκρουση κράτησε σχεδόν οκτώ χρόνια και έληξε το 1988 χωρίς μια καθαρή στρατιωτική νίκη για κάποια από τις δύο πλευρές. Το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος ήταν τεράστιο και για τις δύο χώρες.

1994: Προβάλλεται το πρώτο επεισόδιο των «Friends»

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1994, το αμερικανικό NBC πρόβαλε για πρώτη φορά τα «Friends». Οι Rachel, Ross, Monica, Chandler, Joey και Phoebe ήταν τότε έξι καινούργιοι τηλεοπτικοί χαρακτήρες σε μια σειρά που δεν θεωρούνταν εξαρχής βέβαιο ότι θα γίνει μεγάλη επιτυχία.

Η σειρά χρειάστηκε λίγο χρόνο για να αποκτήσει το κοινό που τελικά την έκανε παγκόσμιο φαινόμενο. Παρέμεινε στον αέρα για δέκα σεζόν, μέχρι το 2004, με συνολικά 236 επεισόδια. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 συμπληρώνονται 32 χρόνια από την πρώτη προβολή των «Friends».

Ποιοι γεννήθηκαν στις 22 Σεπτεμβρίου

1791 – Μάικλ Φαραντέι

Ο Βρετανός φυσικός και χημικός Μάικλ Φαραντέι γεννήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 1791. Οι έρευνές του στον ηλεκτρομαγνητισμό και την ηλεκτροχημεία έθεσαν τις βάσεις για τεχνολογίες που οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη του ηλεκτρικού κινητήρα, της γεννήτριας και του μετασχηματιστή.

1957 – Νικ Κέιβ

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1957 γεννήθηκε στην Αυστραλία ο Νικ Κέιβ. Έγινε γνωστός ως τραγουδιστής, τραγουδοποιός και επικεφαλής των Nick Cave and the Bad Seeds, ενώ έχει δραστηριοποιηθεί επίσης στη λογοτεχνία και στη σύνθεση μουσικής για τον κινηματογράφο. Το 2026 συμπληρώνει τα 69 του χρόνια.

1958 – Αντρέα Μποτσέλι

Έναν χρόνο αργότερα, στις 22 Σεπτεμβρίου 1958, γεννήθηκε στο Λαϊάτικο της Τοσκάνης ο Αντρέα Μποτσέλι. Ο Ιταλός τενόρος έγινε ένας από τους πιο εμπορικά επιτυχημένους καλλιτέχνες που κινήθηκαν ανάμεσα στην κλασική και την ποπ μουσική, με δεκάδες εκατομμύρια πωλήσεις δίσκων σε όλο τον κόσμο. Το 2026 γίνεται 68 ετών.

Ποιοι πέθαναν στις 22 Σεπτεμβρίου

2007 – Μαρσέλ Μαρσό

Στις 22 Σεπτεμβρίου 2007 πέθανε ο Γάλλος μίμος Μαρσέλ Μαρσό, μία από τις προσωπικότητες που ταύτισαν το όνομά τους με τη σύγχρονη τέχνη της παντομίμας. Ο χαρακτήρας του «Bip», με το λευκό πρόσωπο, το ριγέ μπλουζάκι και το καπέλο, έγινε αναγνωρίσιμος σε ολόκληρο τον κόσμο.

2015 – Γιόγκι Μπέρα

Στις 22 Σεπτεμβρίου 2015 πέθανε σε ηλικία 90 ετών ο Γιόγκι Μπέρα, ένας από τους γνωστότερους παίκτες στην ιστορία του αμερικανικού μπέιζμπολ. Κατέκτησε δέκα World Series ως παίκτης των New York Yankees, περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο παίκτη, και έγινε εξίσου γνωστός στις Ηνωμένες Πολιτείες για τις ιδιόμορφες ατάκες του, τα λεγόμενα «Yogi-isms».

Η 22η Σεπτεμβρίου στην ιστορία

Από τις τελευταίες εκτελέσεις στο Σάλεμ και τη Διακήρυξη Χειραφέτησης του Λίνκολν μέχρι την κηδεία του Σεφέρη, τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και την πρώτη εμφάνιση των «Friends», η 22η Σεπτεμβρίου ενώνει γεγονότα που δύσκολα θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικά μεταξύ τους.

Για την Ελλάδα, όμως, η εικόνα που ξεχωρίζει παραμένει εκείνη της Αθήνας του 1971: χιλιάδες άνθρωποι να ακολουθούν τον Σεφέρη στην τελευταία του διαδρομή και το «Στο περιγιάλι το κρυφό» να ακούγεται από το πλήθος.